Το σώμα μας αποτελείται από κύτταρα, τα περισσότερα από τα οποία έχουν ένα μικρό κύκλο ζωής και στη συνέχεια αντικαθίστανται από νεότερα.

Ορισμένες φορές, ο κύκλος ζωής των κυττάρων δεν εξελίσσεται ομαλά, οπότε τα κύτταρα αναπτύσσονται και πολλαπλασιάζονται χωρίς έλεγχο, ενώ μπορεί να μην πεθάνουν σύμφωνα με τον αρχικό τους προγραμματισμό. Αυτό συμβαίνει στον καρκίνο. Στο λέμφωμα, ο ανώμαλος πολλαπλασιασμός των κυττάρων αφορά κατά κύριο λόγο στα λεμφοκύτταρα (κύτταρα του αίματος).

Το αίμα μας έχει 2 τύπους κυττάρων:

α) τα ερυθρά αιμοσφαίρια, που μεταφέρουν το οξυγόνο και δίνουν στο αίμα μας το κόκκινο χρώμα του, και

β) τα λευκά αιμοσφαίρια, που είναι μέρος της φυσικής άμυνας του οργανισμού, του ανοσοποιητικού μας συστήματος, και μάχονται κατά των λοιμώξεων. Μια κατηγορία λευκών αιμοσφαιρίων είναι τα λεμφοκύτταρα, στα οποία ανήκουν τα Τ, τα Β και τα ΝΚ (φυσικά κυτταροκτόνα) κύτταρα.

Τα λεμφώματα είναι κακοήθειες που αφορούν στο λεμφικό σύστημα, κυρίως τα λεμφοκύτταρα. Σύμφωνα με τις καινούργιες ταξινομήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, υπάρχουν πολλά είδη λεμφωμάτων, τα οποία ταξινομούνται ως επιθετικά ή βραδέως εξελισσόμενα. Το λέμφωμα Hodgkin χαρακτηρίζεται από λεμφοκύτταρα τύπου Reed-Sternberg, ενώ τα λεμφώματα Μη Hodgkin αφορούν στα Β και τα Τ κύτταρα.

Το λέμφωμα είναι ο 5ος πιο συχνός καρκίνος στην Ευρώπη και η 7η αιτία θανάτου. Τα λεμφώματα Hodgkin προσβάλλουν κυρίως νεαρές ηλικίες (από 20 έως 40 ετών), ενώ τα λεμφώματα Μη Hodgkin προσβάλλουν κυρίως τη μέση ηλικιακή ομάδα (40 έως 60 ετών). Μέχρι στιγμής, δεν έχει προσδιοριστεί με ακρίβεια τι προκαλεί την εμφάνιση του λεμφώματος, παρόλο που είναι γνωστό ότι δεν είναι μεταδοτικό και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι πρόκειται για κληρονομικό νόσημα. Ως πιθανές αιτίες του λεμφώματος έχουν αναφερθεί στη βιβλιογραφία η καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος από φάρμακα ή θεραπευτική ακτινοβολία και σπάνιες ιικές λοιμώξεις. Οι πρόσφατες εξελίξεις της τεχνολογίας και των διαθέσιμων θεραπειών κάνουν την αντιμετώπιση του λεμφώματος ολοένα και πιο ελπιδοφόρα. Ορισμένες μορφές της νόσου θεραπεύονται πλήρως, ενώ άλλες ελέγχονται επαρκώς, ώστε η ποιότητα ζωής των ασθενών να μην επηρεάζεται αρνητικά.

Τα συμπτώματα του λεμφώματος είναι κάποια από τα ακόλουθα:

1. Διόγκωση λεμφαδένων (κυρίως του λαιμού, της μασχάλης ή της κοιλιάς), η οποία συνήθως είναι ανώδυνη και μπορεί να είναι το μοναδικό σύμπτωμα

2. Πυρετός

3. Νυχτερινές εφιδρώσεις

4. Απώλεια βάρους, χωρίς ο ασθενής να το έχει επιδιώξει ή χωρίς κάποιο άλλο γνωστό λόγο

5. Έντονο αίσθημα κόπωσης και αναιμία

6. Διόγκωση του σπλήνα ή/και του ήπατος

7. Πόνοι στα οστά

8. Κνησμός (φαγούρα)

Διάγνωση:
Τα συμπτώματα αυτά μπορούν να αποδοθούν και σε πολλές άλλες ασθένειες και μικροενοχλήσεις, οπότε η εμφάνισή τους δεν υποδηλώνει απαραίτητα την ύπαρξη λεμφώματος. Ωστόσο, όταν κάποια από αυτά επιμένουν, καλό θα είναι να επισκεφτείτε το γιατρό σας, ώστε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο της νόσου ή να διαγνωστεί έγκαιρα.

Η κλινική εξέταση μπορεί να αποκαλύψει διογκωμένους λεμφαδένες σε διάφορες περιοχές του σώματος. Ο γιατρός προχωρεί σε εξετάσεις αίματος και βιοψία ενός διογκωμένου λεμφαδένα, κατά την οποία ο λεμφαδένας μελετάται στο παθολογοανατομικό (ειδικό αιμοπαθολογοανατομικό) εργαστήριο για να ταυτοποιηθεί η νόσος.

Μετά την ταυτοποίησή του, ακολουθεί μια σειρά εργαστηριακών εξετάσεων για να εντοπιστούν τα σημεία της νόσου (στάδιο νόσου). Αυτές οι εξετάσεις μπορεί να είναι:

• απλές αιματολογικές εξετάσεις,
• απεικονιστικές εξετάσεις (τομογραφία, μαγνητική κ.ά.), ώστε να εντοπιστούν τυχόν άλλοι λεμφαδένες και να ελεγχθεί το συκώτι, ο σπλήνας ή οι πνεύμονες,
• ανάλογα με την κρίση του γιατρού σας, ίσως χρειαστούν πιο ειδικές εξετάσεις, όπως παρακέντηση του μυελού των οστών.

Με βάση τον εργαστηριακό έλεγχο, καθορίζεται το στάδιο της νόσου, το οποίο μπορεί να είναι:

Στάδιο 1: Το λέμφωμα εντοπίζεται μόνο σε μία περιοχή λεμφαδένων.

Στάδιο 2: Το λέμφωμα εντοπίζεται σε δύο ή τρεις κοντινές περιοχές λεμφαδένων (π.χ. στο λαιμό, το στήθος και τις μασχάλες).

Στάδιο 3: Το λέμφωμα εντοπίζεται στις περιοχές που αναφέρθηκαν στα προηγούμενα στάδια και επιπλέον στην κοιλιά.

Στάδιο 4: Το λέμφωμα έχει επεκταθεί, εκτός από τους λεμφαδένες, και σε άλλα σημεία του σώματος, όπως οι πνεύμονες, το συκώτι ή τα οστά.

 

Θεραπεία:

Συνήθως, τα λεμφώματα αντιμετωπίζονται με χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία ή βιολογικές θεραπείες ή με κάποιο συνδυασμό αυτών. Ο αιματολόγος σας μπορεί να σας συστήσει αρκετούς τύπους θεραπειών ή και απλή παρακολούθηση, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της νόσου σας (τύπος, υποτύπος κ.ά.). Ο στόχος της θεραπείας είναι η επίτευξη ύφεσης ή ίασης.

Το λέμφωμα Hodgkin θεραπεύεται σε ποσοστό 80% με 90% των ασθενών. Το ποσοστό ίασης για το λέμφωμα Μη Hodgkin είναι λίγο χαμηλότερο, καθώς ανέρχεται σε 50%. Και στις δύο περιπτώσεις, η έγκαιρη διάγνωση και η θεραπεία του λεμφώματος, σε όσο το δυνατόν πιο αρχικό στάδιο, ευνοούν τις πιθανότητες πλήρους ύφεσης της ασθένειας.

Η χημειοθεραπεία σκοτώνει τα ταχέως διαιρούμενα και αναπτυσσόμενα κύτταρα, όπως και αυτά του λεμφώματος. Υπάρχουν διάφοροι τύποι χημειοθεραπευτικών φαρμάκων και ο γιατρός σας θα συνδυάσει κάποια από αυτά για τη θεραπεία σας, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της νόσου σας. Η χημειοθεραπεία δίνεται σε κύκλους, ενώ μεταξύ των θεραπειών μεσολαβεί ένα κατάλληλο χρονικό διάστημα ανάπαυσης. Η θεραπεία διαρκεί συνήθως 6-10 μήνες και κατά κύριο λόγο χορηγείται στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου. Έτσι, μπορείτε να επιστρέψετε στο σπίτι σας την ίδια ημέρα, αν και κάποιες φορές ίσως χρειαστεί να παραμείνετε στο νοσοκομείο για μικρό χρονικό διάστημα.

Στην ακτινοθεραπεία χρησιμοποιούνται θεραπευτικές δόσεις ακτινοβολίας για τη θανάτωση των κυττάρων του λεμφώματος. Η ακτινοθεραπεία στοχεύει τα τμήματα του σώματος, όπου εντοπίζεται το λέμφωμα, ενώ τα κοντινά όργανα προστατεύονται από την ακτινοβολία. Αυτή η μέθοδος προϋποθέτει διαδοχικές επισκέψεις στο ακτινοθεραπευτικό τμήμα του νοσοκομείου για ένα διάστημα.

Οι βιολογικές θεραπείες είναι κυρίως μονοκλωνικά αντισώματα που διεγείρουν την ανοσολογική απάντηση του οργανισμού σας κατά των λεμφοκυττάρων που έχουν αναπτύξει το λέμφωμα. Οι θεραπείες αυτές χορηγούνται ενδοφλέβια και συνήθως η έγχυση γίνεται στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου. Για την πρώτη χορήγησή τους, ίσως χρειαστεί να διανυκτερεύσετε στο νοσοκομείο.

Ορισμένες φορές, στους ασθενείς με βραδέως εξελισσόμενο λέμφωμα Μη Hodgkin, εφαρμόζεται η τακτική “watch-and-wait” («παρατήρηση και αναμονή»), κατά την οποία ο ασθενής δεν υποβάλλεται σε κάποια θεραπεία, ώστε να μην υποστεί τις πιθανές παρενέργειές της, μιας και δεν έχει συμπτώματα ή η νόσος βρίσκεται σε αρχικό στάδιο. Ωστόσο, δεν πρέπει να θεωρήσετε ότι η τακτική “watch-and-wait” σημαίνει πως δεν κάνετε κάτι για την ασθένειά σας, καθώς ο γιατρός σας θα σας παρακολουθεί στενά και θα σας παράσχει ολοκληρωμένη ιατρική βοήθεια, αν χρειαστεί.

 

 

Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες της θεραπείας

 

Ίσως έχετε ήδη ακούσει για διάφορες ανεπιθύμητες ενέργειες που προκαλούνται από τις διάφορες αντικαρκινικές θεραπείες και πιθανόν να νιώθετε φοβισμένοι.

Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι οι πιθανές παρενέργειες της θεραπείας δεν βιώνονται ούτε από όλους τους ασθενείς ούτε στον ίδιο βαθμό. Επίσης, πολλές από αυτές μπορούν να εξαλειφθούν ή να μειωθούν σε σημαντικό βαθμό. Συνήθως, είναι παροδικές και θα εξαφανιστούν με το πέρας της θεραπείας σας. Παρόλα αυτά, κάποιες από τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να είναι σοβαρές και μόνιμες, όπως για παράδειγμα, η υπογονιμότητα, γι’ αυτό είναι καλό να τις συζητήσετε με το γιατρό σας. Έτσι, πριν ακόμη ξεκινήσετε τη θεραπεία σας, συζητήστε μαζί του για τις πιθανές παρενέργειές της και επικοινωνήστε μαζί του, όταν εμφανιστεί κάποια από αυτές.

 

Παροδικές παρενέργειες:

Αίσθημα κόπωσης: Κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας, είναι πιθανό να νιώθετε συχνά την ανάγκη να ξεκουραστείτε ή να κοιμηθείτε. Αυτό το χρονικό διάστημα είναι σημαντικό να προσαρμόσετε το πρόγραμμά σας στις ανάγκες του οργανισμού σας. Μελέτες έχουν δείξει ότι η χαμηλής έντασης γυμναστική, όπως το βάδισμα, το χαλαρό τρέξιμο, η κολύμβηση και το ποδήλατο, μπορεί να σας βοηθήσει να μειώσετε το αίσθημα της κόπωσης. Σε κάθε περίπτωση, σεβαστείτε τις ανάγκες του οργανισμού σας και φροντίστε να εισάγετε σταδιακά την άσκηση στο πρόγραμμά σας.

Ναυτία: Είναι πιθανό να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας, καθώς και της βιολογικής σας θεραπείας. Αν κριθεί απαραίτητο από το γιατρό σας, μπορείτε να λάβετε αντιεμετική αγωγή.

Διάρροια ή δυσκοιλιότητα: Φροντίστε να αυξήσετε την πρόσληψη υγρών, ώστε να μην αφυδατωθείτε. Επίσης, ενημερώστε σχετικά το γιατρό σας για να σας συστήσει την κατάλληλη αγωγή.

Απώλεια μαλλιών: Συζητήστε με το γιατρό σας κατά πόσον η θεραπεία σας θα προκαλέσει την απώλεια των μαλλιών σας. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι αποκατάστασης με πολύ καλό αισθητικό αποτέλεσμα (π.χ. περούκα, τουρμπάνι).

Ξηροστομία ή δυσκολία στην κατάποση: Αν σας συμβεί, ίσως σας βοηθήσει να πλένετε το στόμα σας με χλιαρό νερό και χαμομήλι. Επίσης, κρατήστε τα δόντια σας καθαρά, έπειτα από κάθε γεύμα, βουρτσίζοντάς τα ελαφρά, για να αποφύγετε τον κίνδυνο μόλυνσης. Επισκεφτείτε τον οδοντίατρό σας και ενημερώστε τον για τη νόσο σας, ώστε να φροντίσει τα δόντια και τα ούλα σας. Σε περίπτωση που αντιμετωπίζετε δυσκολία στην κατάποση, φροντίστε η τροφή σας να είναι σε υγρή ή υδαρή μορφή για αυτό το διάστημα.

Πόνος στα χέρια ή τα πόδια σας (νευροπάθεια): Κάποιες χημειοθεραπείες μπορεί να σας προκαλέσουν νευροπάθεια. Ελαφρά λυγίσματα ή εκτάσεις των δαχτύλων των χεριών και των ποδιών σας καθημερινά μπορούν να βελτιώσουν την κατάστασή σας.

Ξηροδερμία ή ξηρά νύχια: Η χρήση ενυδατικής κρέμας και μανό μπορεί εύκολα να σας απαλλάξει από αυτό το πρόβλημα.

Μεγάλη αιμορραγία ή μώλωπες και κίνδυνος μόλυνσης: Σε περίπτωση που σας παρουσιαστεί κάποια ασυνήθιστη αιμορραγία ή μώλωπες ή κάποια ένδειξη μόλυνσης, φροντίστε να το αναφέρετε άμεσα στο γιατρό σας.

Συμπτώματα γρίπης: Κατά τη διάρκεια της βιολογικής θεραπείας, είναι πιθανό να σας παρουσιαστούν συμπτώματα παρόμοια με εκείνα της γρίπης, όπως μυϊκοί πόνοι, πονοκέφαλοι, κούραση ή και πυρετός. Ο γιατρός σας θα σας διευκρινίσει εάν πρόκειται για παρενέργεια ή για γρίπη, την οποία και θα αντιμετωπίσει.

Πόνος: Είναι πιθανό να νιώσετε πόνο μέτριας έντασης στα σημεία, όπου έχει εντοπιστεί το λέμφωμα. Ο πόνος αυτός μπορεί να αντιμετωπιστεί με απλά παυσίπονα.

 

Μόνιμες βλάβες

Υπογονιμότητα: Υπάρχει πιθανότητα κάποιες από τις θεραπείες να σας δημιουργήσουν υπογονιμότητα. Συζητήστε με το γιατρό σας για τη λήψη σπέρματος ή ωαρίων, προκειμένου να τεκνοποιήσετε στο μέλλον.

Ψυχολογική υποστήριξη:

Σε αυτή τη δύσκολη περίοδο της ζωής τους, οι ασθενείς χρειάζονται την υποστήριξη του περιβάλλοντός τους, των εξειδικευμένων ιατρών που τους παρακολουθούν, των συντρόφων, των φίλων και των συγγενών τους. Ο ειδικός της ψυχικής υγείας θα βοηθήσει τον ασθενή να επεξεργαστεί και να αποδεχτεί πολλά συναισθήματα που ανακύπτουν, μετά τη διάγνωση του λεμφώματος, όπως το θυμό, τις ενοχές, το πλήγμα στην εικόνα και την αυτοπεποίθηση, το αίσθημα παραίτησης που δημιουργείται σε πολλούς ασθενείς, τη γενικότερη συναισθηματική έκφραση στο πλαίσιο των σχέσεών του με τους ανθρώπους του, τη σεξουαλική ζωή και γενικότερα την ποιότητα ζωής, έπειτα από τη νόσο.

Έχει παρατηρηθεί πως πολλοί ασθενείς αποφεύγουν την επικοινωνία με έναν τέτοιο ειδικό, φοβούμενοι πως η επίσκεψη σε αυτόν υποδηλώνει κάποιο πρόβλημα με την ψυχική τους υγεία. Ωστόσο, έχει αναγνωριστεί ότι η συζήτηση με τους ειδικούς βοηθά τον ασθενή να διατηρήσει τις ψυχικές του δυνάμεις και συμβάλλει στην αντιμετώπιση μιας νόσου όπως το λέμφωμα.

Βέβαια, σημαντική είναι η υποστήριξη που εισπράττει ο ασθενής από τους δικούς του ανθρώπους (συντρόφους, φίλους, συγγενείς κ.ά.), τόσο σε πρακτικό, όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο. Ο ασθενής δεν πρέπει να διστάζει να στρέφεται στο περιβάλλον του για ψυχολογική υποστήριξη κατά το διάστημα της ασθένειας. Παράλληλα, οι οικείοι του ασθενούς μπορούν εξίσου να επισκεφθούν κάποιον ειδικό, ώστε να ενημερωθούν για το πώς μπορούν να βοηθήσουν τον άνθρωπό τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Μη διστάσετε να απευθυνθείτε στους κοινωνικούς λειτουργούς και τους ψυχολόγους του ΑγκαλιάΖΩ.

Συμβουλές για τους οικείους του ασθενούς με λέμφωμα:

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας του δικού σας ανθρώπου, ίσως χρειαστεί να τον φροντίσετε, τόσο σε πρακτικό, όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο. Να τι μπορείτε να κάνετε για τον άνθρωπό σας, εφόσον το επιθυμεί:

• Φροντίστε τη διατροφή του.
• Βοηθήστε σε καθημερινά πρακτικά ζητήματα (προμήθειες, λογαριασμούς κ.ά.).
• Συνοδεύστε τον στις επισκέψεις στο γιατρό του. Παρακολουθήστε τη συζήτηση και συγκεντρώστε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που δίνει ο γιατρός, ώστε να αξιοποιηθούν κατά το καλύτερο δυνατόν.
• Προσπαθήστε να υποστηρίζετε ψυχολογικά τον άνθρωπό σας, ακούγοντας όσα έχει να σας πει, συζητώντας μαζί του και φροντίζοντας να απασχολείται με μικρές δραστηριότητες που θα βοηθούν την ψυχολογική του κατάσταση. Φροντίστε να κρατάτε το ηθικό του υψηλό.
• Παρακολουθήστε τον άνθρωπό σας για τυχόν βελτίωση ή επιδείνωση της κατάστασής του ή για άλλες ενδείξεις που μπορείτε να αναφέρετε στο γιατρό του.
• Μην παραμελείτε τη δική σας σωματική και ψυχική κατάσταση. Το να αφιερώσετε χρόνο στον εαυτό σας δεν σημαίνει ότι παραμελείτε τον ασθενή. Αντίθετα, η φροντίδα που παρέχετε θα βελτιωθεί, αν φροντίσετε εξίσου και τις προσωπικές σας ανάγκες.
• Αν νιώθετε ότι δεν μπορείτε να ανταποκριθείτε ψυχολογικά ή πρακτικά στη φροντίδα του ανθρώπου σας, μη νιώθετε άσχημα. Απευθυνθείτε στους ειδικούς επαγγελματίες και συζητείστε τα συναισθήματά σας με κάποιον ειδικό.

 

Διατροφική υποστήριξη

 

Είναι γνωστό ότι η σωστή διατροφή βοηθά το σώμα μας να λειτουργεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο στην περίπτωση του λεμφώματος. Η σωστή διατροφή σε αυτή τη φάση της ζωής σας θα σας βοηθήσει να διατηρήσετε τις δυνάμεις σας, κατά τη διάρκεια της θεραπείας, να περιορίσετε τις παρενέργειες και να αποφύγετε τυχόν επικίνδυνες λοιμώξεις. Η σωστή διατροφή υποστηρίζει τη θεραπεία σας. Για να φροντίσετε λοιπόν τη διατροφή σας, μπορείτε να ακολουθήσετε κάποιες από τις εξής προτάσεις:

• Καταναλώστε τουλάχιστον πέντε μερίδες φρούτων και λαχανικών καθημερινά, ενσωματώνοντας και μερικές μερίδες κόκκινου κρέατος στην εβδομαδιαία διατροφή σας.
• Περιορίστε τις τροφές που είναι πλούσιες σε λιπαρά, κυρίως ζωικής προέλευσης. Προτιμήστε γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά και μαγειρέψτε τις τροφές με πιο υγιεινό τρόπο (π.χ. ψήσιμο στο γκριλ, αντί για τηγάνισμα).
• Περιορίστε την ποσότητα των επεξεργασμένων τροφίμων (καπνιστά, παστά κ.ά.).
• Μειώστε στο ελάχιστο την κατανάλωση αλκοόλ, αν δεν μπορείτε να το αποφύγετε εντελώς.
• Προτιμήστε τα πολλά μικρά γεύματα κατά τη διάρκεια της ημέρας, αντί για τρία μεγάλα.
• Καταναλώστε πολλά υγρά, αλλά καλύτερα όχι πολύ κοντά στα γεύματα.
• Αποφύγετε τις τροφές που ενδεχομένως θα αυξήσουν την ένταση των ανεπιθύμητων ενεργειών της θεραπείας σας.
• Προγραμματίστε την εβδομαδιαία διατροφή σας από πριν και ζητήστε από τους κοντινούς σας ανθρώπους να σας φροντίζουν, αν το χρειάζεστε, με τα ψώνια και την προετοιμασία των τροφίμων αυτό το διάστημα.
• Ζητήστε τη βοήθεια ειδικών για την ανάπτυξη ενός διατροφικού προγράμματος που θα σας βοηθήσει να ανταπεξέλθετε στις αυξημένες ανάγκες του οργανισμού σας αυτή την περίοδο.
• Μην ξεχνάτε ότι η τακτική άσκηση, σε συνδυασμό με την καλή διατροφή, θα βοηθήσει εξίσου το σώμα σας. Προσπαθήστε να αφιερώσετε λίγο χρόνο σε ήπιες δραστηριότητες, όπως το περπάτημα, το ποδήλατο και το κολύμπι, χωρίς ωστόσο να υπερβάλλετε και να εξαντλείστε.